Στον καθηγητή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Κωνσταντίνο Καρτάλη απονεμήθηκε το Βραβείο «Βύρων Αντίπας» της Ελληνικής Εταιρίας Προστασίας της Φύσης (ΕΕΠΦ), σε εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη 8 Οκτωβρίου στο αμφιθέατρο του Μουσείου Μπενάκη / Πειραιώς 138, υπό την Αιγίδα της Α.Ε. του Προέδρου της Δημοκρατίας κυρίου Κωνσταντίνου Αν. Τασούλα.
Στη συμπλήρωση 75 χρόνων από την ίδρυση της Εταιρίας, το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΕΠΦ αποφάσισε ομόφωνα τη βράβευση, αναγνωρίζοντας την πολυετή και διεθνώς αναγνωρισμένη συμβολή του Κ. Καρτάλη στην επιστήμη, στην αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης και στην περιβαλλοντική εκπαίδευση. Η απονομή έγινε από την τ. Πρόεδρο της Δημοκρατίας κ. Κατερίνα Σακελλαροπούλου.
Η τελετή
Μετά το καλωσόρισμα από την Διευθύντρια της ΕΕΠΦ κ. Δαρεία-Νεφέλη Βουρδουμπά, ο Πρόεδρος της ΕΕΠΦ και του διεθνούς οργανισμού Foundation for Environmental Education (FEE) κ. Νίκος Πέτρου τόνισε στην ομιλία του ότι η φύση «δεν είναι συμπλήρωμα της ζωής μας, αλλά η βασική της προϋπόθεση» και ότι η προστασία της επιτυγχάνεται «κυρίως, με γνώση, συμμετοχή και αλλαγή νοοτροπίας». Επισήμανε ότι οι προκλήσεις είναι σήμερα μεγαλύτερες από ποτέ και ανέφερε για τον τιμώμενο, ότι είναι «ένας ακαδημαϊκός που έχει αφιερώσει μεγάλο μέρος της επιστημονικής και δημόσιας παρουσίας του στην κατανόηση και αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής» και ότι «δεν παύει να τονίζει, με κάθε τρόπο, ότι η επιστήμη έχει λύσεις … αρκεί να την ακούσουμε και να την εμπιστευτούμε». Παράλληλα, έθεσε τον επόμενο στόχο της ΕΕΠΦ: να συμβάλει ώστε «η Ελλάδα του 2050 να είναι μια χώρα όπου η φύση δεν θα έχει απλώς επιβιώσει, αλλά θα έχει ανακτήσει χώρο, υγεία και ανθεκτικότητα».
Η Υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας κ. Μαρία-Ελένη Σούκουλη-Βιλιάλη, ως εκπρόσωπος του Προέδρου της Ελληνικής Κυβέρνησης, ανέφερε ότι ο Κ. Καρτάλης «με την επιστημονική του γνώση και τη μακρόχρονη παρουσία του στα ζητήματα της κλιματικής αλλαγής, του περιβάλλοντος και της βιώσιμης ανάπτυξης, έχει συμβάλει ουσιαστικά στην κατανόηση των προκλήσεων που βρίσκονται μπροστά μας», υπογραμμίζοντας ότι «η προστασία της φύσης δεν είναι αντίπαλος της ανάπτυξης, είναι προϋπόθεση για μια ανάπτυξη βιώσιμη, ανθεκτική και δίκαιη για τις επόμενες γενιές».
Η Πρόεδρος της Επιτροπής Περιβάλλοντος της Βουλής κ. Διονυσία-Θεοδώρα Αυγερινοπούλου, εκπροσωπώντας τον Πρόεδρο της Βουλής των Ελλήνων, χαρακτήρισε την ίδρυση της ΕΕΠΦ το 1951 «κομβικό σημείο στην ιστορία του ελληνικού περιβαλλοντικού κινήματος». Αναφέρθηκε στη συμβολή της Εταιρίας στην προστασία της βιοποικιλότητας, των εθνικών δρυμών και των προστατευόμενων περιοχών, στην περιβαλλοντική εκπαίδευση και στον βιώσιμο τουρισμό, μέσα από προγράμματα όπως η «Γαλάζια Σημαία» και το «Green Key», υπογραμμίζοντας ότι η Βουλή στηρίζει διαχρονικά το έργο της. Όπως τόνισε, η επιλογή του Κ. Καρτάλη, πρώην Προέδρου της Ειδικής Μόνιμης Επιτροπής Προστασίας Περιβάλλοντος της Βουλής, «είναι για εμάς διπλή χαρά».
Ο Γενικός Γραμματέας της ΕΕΠΦ κ. Σταμάτης Σκαμπαρδώνης, που μίλησε για το έργο και το όραμα του Βύρωνα Αντίπα, χαρακτήρισε τη βράβευση ως «ελάχιστη αναγνώριση της πολυετούς, καθοριστικής και διεθνώς καταξιωμένης συμβολής του στην επιστήμη και την περιβαλλοντική δράση», προσθέτοντας ότι στο πρόσωπο του τιμώμενου «βλέπουμε τη ζωντανή συνέχεια του οράματος, του πάθους και της αδιαπραγμάτευτης αφοσίωσης που μας δίδαξε ο Βύρων Αντίπας».
Η βράβευση
Τον Κ. Καρτάλη παρουσίασε ο Ομότιμος Καθηγητής και τ. Πρύτανης του ΕΚΠΑ κ. Δημοσθένης Ασημακόπουλος σημειώνοντας: «Οι λαμπρές σπουδές, η έμφυτη αγάπη για το περιβάλλον, η διορατικότητα που καθοδηγούσε τις επιλογές του, δημιούργησαν έναν καταξιωμένο επιστήμονα με διεθνή προβολή. Έμπειρη και αξιοκρατική επιλογή οδήγησε τους δασκάλους του να τον επιλέξουν για τα δύσκολα. Συνέβαλε καθοριστικά, μέσα από διάφορες ιδιότητες, στη δημόσια διοίκηση, στην πολιτική και στην επιστήμη, στην προστασία του περιβάλλοντος και την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Συγχαίρω την Ελληνική Εταιρία Προστασίας της Φύσης για την επιλογή της».
Ακολούθησε η απονομή του βραβείου από την τ. Πρόεδρο της Δημοκρατίας κ. Κατερίνα Σακελλαροπούλου, η οποία χαρακτήρισε τον Κ. Καρτάλη «μαχητή, που από όποια θέση κι αν βρέθηκε συνεχίζει να υπερασπίζεται την ανάγκη προστασίας του πλανήτη και του τόπου μας». Αναφέρθηκε στις παρεμβάσεις του για τη Μεσόγειο ως «hot spot» της κλιματικής κρίσης και για τον κίνδυνο ερήμωσης των νησιών, αν δεν αλλάξει το μονόπλευρο τουριστικό μοντέλο ανάπτυξης. Αναφερόμενη στο έργο της ΕΕΠΦ στην περιβαλλοντική εκπαίδευση, επισήμανε: «Εκεί είναι το κλειδί, εκεί είναι η ελπίδα για το μέλλον».
Η προσωπικότητα
Στην ομιλία του, ο Κ. Καρτάλης αναφέρθηκε στην «ιστορία μιας δύσκολης διαπραγμάτευσης ανάμεσα στην προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, την οικονομική ανάπτυξη και την κοινωνική ευημερία», αναδεικνύοντας τον ρόλο του Συμβουλίου της Επικρατείας, των περιβαλλοντικών οργανώσεων και της επιστημονικής κοινότητας. Στάθηκε ιδιαίτερα στο χάσμα ανάμεσα στη γνώση και στη δράση: «Η απόσταση μεταξύ “γνωρίζουμε τι συμβαίνει” από τη μία μεριά και “ενεργούμε με βάση αυτό που γνωρίζουμε” από την άλλη, παραμένει ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα περιβαλλοντικής και κλιματικής διακυβέρνησης. Η κλιματική αλλαγή κάνει αυτή την απόσταση ακόμα μεγαλύτερη».
Αναφέρθηκε στο διακομματικό πόρισμα της Επιτροπής Περιβάλλοντος της Βουλής για το Ιστορικό Κέντρο της Αθήνας (2010), πολλές από τις προτάσεις του οποίου υλοποιήθηκαν, καθώς και στην πολυετή έρευνα της ομάδας του στο ΕΚΠΑ για την τεκμηρίωση των κλιματικών κινδύνων για την Ελλάδα, τις λύσεις για πόλεις που «αναπαράγουν τη φύση μέσα στον αστικό ιστό» αντί για «ακόμη περισσότερο μπετόν», την υποβάθμιση του νησιωτικού περιβάλλοντος και τον εθνικό χάρτη κλιματικής διακινδύνευσης των αρχαιολογικών χώρων και μνημείων. Όπως υποστήριξε, το ζητούμενο δεν είναι απλώς περισσότερη επιστημονική γνώση, αλλά «καλύτερος μηχανισμός μεταφοράς της γνώσης στην πολιτική».
Τόνισε, τέλος, ότι «οι λύσεις θα ολοκληρωθούν και θα αντέξουν στο χρόνο μόνο αν συμμετέχουν οι πολίτες» και αναφερόμενος στο πρόγραμμα «Οικολογικά Σχολεία», που υλοποιεί η ΕΕΠΦ σε περισσότερα από 1.000 σχολεία σε όλη τη χώρα, κατέληξε ότι «το ζητούμενο δεν είναι να δημιουργήσουμε μια γενιά που φοβάται για το μέλλον. Είναι να δημιουργήσουμε όλοι μαζί μια γενιά που το γνωρίζει, το κατανοεί και αισθάνεται ότι μπορεί να το διαμορφώσει».
Δήλωση Κ. Καρτάλη
Σχετικά με τη βράβευσή του, ανέφερε: «Είναι μεγάλη τιμή για μένα η βράβευση από την Ελληνική Εταιρία Προστασίας της Φύσης για τη συμβολή μου στην προστασία του περιβάλλοντος και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Την ευχαριστώ θερμά, όπως και ευχαριστώ όλους όσοι με στήριξαν και μοιράστηκαν μαζί μου αυτή την πορεία. Η σημερινή διάκριση ανήκει σε όλους όσοι πιστεύουν ότι με συλλογική προσπάθεια μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τις σημερινές προκλήσεις και να αφήσουμε στις επόμενες γενιές έναν καλύτερο και πιο βιώσιμο κόσμο».
Το Βραβείο «Βύρων Αντίπας»
Το Βραβείο θεσμοθετήθηκε το 1998 από το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΕΠΦ στη μνήμη του Βύρωνα Αντίπα (1909–1997), εμβληματικής μορφής του ελληνικού περιβαλλοντικού κινήματος. Γεννημένος στην Κωνσταντινούπολη, ήρθε στην Ελλάδα ως πρόσφυγας το 1922 και αφιέρωσε 40 χρόνια στην προστασία της φύσης. Πρωτοστάτησε στη θεσμοθέτηση των πρώτων Εθνικών Δρυμών, ενώ το 1971 ταξίδεψε με δικά του έξοδα στο Ιράν για να υπογράψει, εκ μέρους της Ελλάδας, τη Σύμβαση Ραμσάρ για τους υγροτόπους διεθνούς σημασίας. Για το έργο του τιμήθηκε με το Μετάλλιο Αξίας «Pro Merito» του Συμβουλίου της Ευρώπης (1980) και ανακηρύχθηκε επίτιμο μέλος του WWF International (1981).
Το Βραβείο απονέμεται σε προσωπικότητες και οργανώσεις με ουσιαστική και μακρόχρονη προσφορά στην προστασία του περιβάλλοντος. Μεταξύ των προηγούμενων τιμώμενων συγκαταλέγονται ο Μιχαήλ Δεκλερής, ο ιδρυτής του WWF και φιλέλληνας Λυκ Χόφμαν, ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος και ο αείμνηστος Γιάννης Μπουτάρης.
Το Ecotec ήταν χορηγός επικοινωνίας της εκδήλωσης
Η ΕΕΠΦ
Η ΕΕΠΦ ιδρύθηκε το 1951 από πρωτοπόρους επιστήμονες και διανοούμενους, σε μια εποχή που η έννοια της προστασίας της φύσης ήταν σχεδόν άγνωστη στην Ελλάδα. Στη διάρκεια αυτών των 75 ετών συνέβαλε καθοριστικά στη δημιουργία των πρώτων Εθνικών Δρυμών και στον εκσυγχρονισμό της ελληνικής περιβαλλοντικής νομοθεσίας, ενώ από τους κόλπους της προέκυψαν και άλλες σημαντικές περιβαλλοντικές οργανώσεις. Σε διεθνές επίπεδο, η ΕΕΠΦ είναι μέλος της IUCN και του ΜΙΟ και εκπροσωπεί στην Ελλάδα το Διεθνές Ίδρυμα για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση (Foundation for Environmental Education – FEE).
Σήμερα η δράση της αναπτύσσεται σε πέντε βασικούς άξονες: περιβαλλοντικές παρεμβάσεις για τη θεσμική προστασία της φύσης · έργα αποκατάστασης της φύσης και προστασίας της βιοποικιλότητας· περιβαλλοντική εκπαίδευση, με τον συντονισμό τριών διεθνών δικτύων εγκεκριμένων από το Υπουργείο Παιδείας — «Οικολογικά Σχολεία», «Μαθαίνω για τα Οικοσυστήματα και τα Δάση» και «Νέοι Δημοσιογράφοι για το Περιβάλλον» — στα οποία συμμετέχουν χιλιάδες σχολεία· αειφορική διαχείριση στον τουρισμό, ως εθνικός χειριστής των προγραμμάτων «Γαλάζια Σημαία» και «Green Key» του FEE· και ευαισθητοποίηση του κοινού.
