Με στόχο την καταγραφή των τεχνητών εμποδίων που περιορίζουν τη φυσική ροή των ποταμών, ολοκληρώθηκε το έργο του MedINA, MapStream, χαρτογραφώντας περισσότερους από 200 φραγμούς και τεχνικά έργα στον Σαραντάπορο. Ο Σαραντάπορος, είναι ο μεγαλύτερος παραπόταμος του ποταμού Αώου και μέρος του μοναδικού ποτάμιου δικτύου Αώου/Vjosa – ενός από τα τελευταία δίκτυα ελεύθερων ποταμών στην Ευρώπη.
Κατά τη διάρκεια του έργου πραγματοποιήθηκε επιτόπια καταγραφή εμποδίων, για 50 και πλέον ημέρες, καλύπτοντας περισσότερα από 400χλμ. ροής του Σαραντάπορου και των παραποτάμων του.
Το πρόβλημα
Δεκάδες τεχνικά έργα, όπως υδατοφράχτες, διαβάσεις και αγωγοί, διακόπτουν τη φυσική ροή και την οικολογική συνδεσιμότητα του ποταμού, διαταράσσοντας το μοναδικό αυτό οικοσύστημα και επηρεάζοντας την ελεύθερη μετακίνηση σπάνιων και απειλούμενων ειδών -όπως των ψαριών γλυκού νερού- και ιζημάτων.
Ενώ ο ποταμός Σαραντάπορος διασχίζει μία μοναδική περιοχή στην Ελλάδα, το MapStream αποκάλυψε πως μόνο το 58% του ευρύτερου υδρογραφικού του δικτύου ρέει ακόμη ελεύθερο και ανεμπόδιστο. Τα ευρήματα του έργου αναδεικνύουν τη σημασία της συστηματικής καταγραφής των εμποδίων καθώς ανθρωπογενείς κατασκευές εντοπίζονται ακόμα και τα πιο απομακρυσμένα φυσικά οικοσυστήματα.
Η λύση
Αποτέλεσμα της εν λόγω χαρτογράφησης αποτελεί η δημιουργία της γεωβάσης MapStream, μέσω της οποίας το MedINA φιλοδοξεί να προσφέρει ένα σημαντικό εργαλείο περιβαλλοντικής πολιτικής και εφαρμοσμένης διαχείρισης, με το βλέμμα στραμμένο στην αποκατάσταση των ποτάμιων οικοσυστημάτων με σαφή δεδομένα.
Στην αναλυτική βάση δεδομένων όλα τα εμπόδια και οι φραγμοί του Σαραντάπορου αποτυπώνονται γεωχωρικά και συνοδεύονται από φωτογραφίες, συντεταγμένες, τεχνικά χαρακτηριστικά και περαιτέρω πληροφορίες για τη λειτουργικότητα και την κατάσταση διατήρησής τους. Αναλυτικά στοιχεία για την καταγραφή και αξιολόγηση των εμποδίων και τα συνολικά αποτελέσματα του έργου είναι διαθέσιμα στο ειδικό Story Map του έργου.
Συγκεκριμένα, μέσω του MapStream:
- Χαρτογραφήθηκε για πρώτη φορά το σύνολο του υδρογραφικού δικτύου του Σαραντάπορου και όλων των παραποτάμων του, με ενδελεχείς εργασίες πεδίου για την καταγραφή όλων των εμποδίων που εντοπίζονται στην περιοχή. Ομάδα συνεργατών του MedINA περπάτησε περισσότερα από 350 χιλιόμετρα ροής του υδρογραφικού δικτύου συλλέγοντας δεδομένα.
- Δημιουργήθηκε μία ενιαία βάση δεδομένων για όλα τα εμπόδια που καταγράφονται στην υπολεκάνη του Σαραντάπορου, η οποία περιλαμβάνει τα χαρακτηριστικά και περιγραφή του κάθε εμποδίου, καθώς και αναλυτικό φωτογραφικό υλικό.
- Δημιουργήθηκε ένα task force ειδικών, που περιλαμβάνει μηχανικούς, υδρολόγους και νομικούς, καθώς και ειδικούς επιστήμονες από το MedINA, για την αξιολόγηση των φραγμών.
- Αναπτύχθηκε μία πρότυπη μεθοδολογία επιλογής παρωχημένων φραγμών προς απομάκρυνση, αξιολογώντας τα δεδομένα πεδίου, τη λειτουργική κατάσταση και το ιδιοκτησιακό τους καθεστώς, καθώς και τον εκτιμώμενο κίνδυνο από την απομάκρυνσή τους.
- Βάσει των παραπάνω, και με την ενεργό συμμετοχή των κατοίκων που γνωρίζουν καλύτερα την περιοχή, σχηματίστηκε μια λίστα προτεραιότητας απομάκρυνσης παρωχημένων εμποδίων, με τη συνοδευτική τεκμηρίωση.
- Πραγματοποιήθηκε ευρεία διάχυση των αποτελεσμάτων σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, ευαισθητοποιώντας και κινητοποιώντας τους αρμόδιους φορείς σχετικά με την ανάγκη απομάκρυνσης παρωχημένων φραγμών από τους ποταμούς της περιοχής μελέτης – και ευρύτερα της χώρας.
Το έργο
Το έργο χρηματοδοτήθηκε από το European Open Rivers Programme, έναν οργανισμό χρηματοδοτήσεων που υποστηρίζει ενεργά την αποκατάσταση ποταμών. Το MapStream λειτουργεί συμπληρωματικά με τα έργα «Σώζοντας τον τελευταίο ποταμό ελεύθερης ροής της Ευρώπης – Αώος/Vjosa», «Ri-Connect», «Let it Flow!» και «Απομάκρυνση φραγμών από ποταμούς: Σχέδιο εφαρμογής για τη ΝΑ Ευρώπη», συνεισφέροντας στον ευρύτερο στόχο της διατήρησης της ελεύθερης ροής του ποταμού Αώου και των παραποτάμων του ως διασυνοριακού οικολογικού διαδρόμου και αναπτυξιακού πόρου για την τοπική κοινότητα.
